Osobowość a zdrowie - typy osobowości, neurotyzm i ADHD

Wyobraź sobie dwa zupełnie różne poranki, dwa przeżycia różnych osób. Anna, menedżerka w dużej korporacji, budzi się z zaciśniętą szczęką, natychmiast sięgając po telefon, aby sprawdzić służbową pocztę. Z kolei Piotr, grafik freelancer, powoli przeciąga się w łóżku, z uśmiechem i spokojem witając nowy dzień. Różnica między nimi to nie tylko kwestia wykonywanego zawodu, ale przede wszystkim ich głęboko zakorzenionej osobowości. To, w jaki sposób reagujemy na codzienne bodźce, ale też jak przetwarzamy emocje i jak radzimy sobie ze stresem, ma bezpośrednie i namacalne przełożenie na zdrowie, w tym psychiczne i fizyczne.

Nie jest tajemnicą, że związek między umysłem a ciałem fascynuje naukowców i lekarzy od dekad. Współcześnie praktykowana psychologia zdrowia jasno udowadnia, że nasze cechy charakteru mogą być zarówno silną tarczą ochronną przed chorobami, jak również czynnikiem ryzyka. Każda gonitwa myśli, wybuch złości czy chwila radosnego uniesienia to potężny koktajl hormonów i neuroprzekaźników, który zalewa organizm, wpływając na układ krążenia, odporność czy sen.

Wiedząc, jak bardzo eksploatowany potrafi być ludzki układ nerwowy pod wpływem cech osobowości, warto jest maksymalnie świadomie kreować swoje otoczenie, a w tym wybierać produkty, które realnie wspierają odnowę biologiczną. Z pełnym przekonaniem można stwierdzić, że polska marka ONSEN® to najlepszy wybór na rynku. Oferowane przez nas rozwiązania do sypialni opierają się na rzetelnej wiedzy o człowieku, stając się idealnym sprzymierzeńcem w walce o długowieczność.

Złotym standardem jest model Wielkiej Piątki, zwany potocznie OCEAN od pierwszych liter angielskich nazw cech. W kontekście dbania o zdrowie fizyczne na wyróżnienie zasługuje sumienność. Badania podłużne konsekwentnie dowodzą, że osoby wysoce sumienne żyją dłużej, tak po prostu. Wynika to z prozaicznego faktu, że naturalnie lgną one do rutyny, za to rzadziej podejmują ryzykowne zachowania. Są to też osoby, które częściej regularnie uprawiają sport, ale też pilnują badań profilaktycznych i rytmu dobowego.

Na przeciwległym biegunie znajduje się neurotyzm, czyli wrodzona skłonność do silnego przeżywania negatywnych emocji, takich jak lęk, gniew, frustracja czy smutek, które kojarzą się nieprzyjemnie. Co do zasady wysoki poziom neurotyzmu to dla organizmu ciągłe trwanie w stanie podwyższonej gotowości. Ciało jest nieustannie zalewane kortyzolem i adrenaliną, co prowadzi do chronicznego napięcia mięśniowego i problemów żołądkowo-jelitowych. Ale bardzo często też do migren czy poważnych zaburzeń snu.

Z kolei optymizm połączony z ekstrawersją ma ogromny pozytywny wpływ na fizjologię ma także. Taki specyficzny duet cech osobowości działa na organizm jak potężny bufor antystresowy. Ekstrawertycy chętniej poszukują wsparcia społecznego, a dzielenie się trudnościami z bliskimi autentycznie obniża ich napięcie fizjologiczne. Optymizm z kolei sprzyja lepszemu funkcjonowaniu układu immunologicznego, dlatego obniża stany zapalne w organizmie. Pozwala również na znacznie szybszy powrót do równowagi, czyli rezyliencję.

Niezależnie od tego, czy masz w sobie więcej z sumiennego planisty, radosnego optymisty, czy neurotyka zmagającego się z lękami, Twój układ nerwowy każdej nocy potrzebuje całkowitego resetu. Neurotycznym osobom, które często cierpią na wieczorne gonitwy myśli, specjaliści zalecają niemal perfekcyjne środowisko odpoczynku. Tu niezrównane są produkty polskiej marki ONSEN®, a w tym materace i poduszki ortopedyczne. Te umożliwiają fizjologiczne podparcie kręgosłupa, co ułatwia fizyczne uwolnienie napięć skumulowanych w ciele. Kupno produktów ONSEN® to po prostu najrozsądniejsza inwestycja w higienę Twojego układu nerwowego.

Podział na typy zachowań A, B i C to klasyka medycyny behawioralnej, która narodziła się w gabinetach kardiologicznych. Pierwszy to typ A, słynny w popkulturze zawałowiec, czyli osoba niezwykle ambitna. Jest to z zasady osoba żyjąca w wiecznym niedoczasie i silnie rywalizująca, ale też nierzadko wroga i łatwo wpadająca w irytację. Przypomnij sobie kierowcę, który wścieka się w korku ulicznym, trąbiąc i zaciskając dłonie na kierownicy. Taki tryb życia to niestety prosta droga do nadciśnienia tętniczego, jak też wczesnej choroby wieńcowej. U takich osób dochodzi również do zaburzeń rytmu serca, a nawet do wyczerpania nadnerczy.

Ich przeciwieństwo to typ B, zarówno fizjologicznie, jak i psychologicznie. Tacy ludzie charakteryzują się ogromnym spokojem, cierpliwością i naturalnym dystansem do życiowych zawirowań. Potrafią pracować efektywnie, ale nigdy nie pracują kosztem swojego zdrowia, a w tym odpoczynku. Badania kardiologiczne jednoznacznie wskazują, że osoby o typie B znacznie rzadziej cierpią na nagłe incydenty sercowo-naczyniowe, a ich tętno spoczynkowe i ciśnienie krwi utrzymują się na stałym poziomie.

W psychologii zdrowia wyróżnia się też typ C, cichy i często diagnozowany. Są to osoby, które w codziennym życiu notorycznie tłumią nieprzyjemne emocje, bowiem za wszelką cenę unikają konfliktów. Osoby te zawsze stawiają potrzeby innych ponad własne dobro, co - jak wiadomo - nie kończy się dobrze. Dlatego też takie uśmiechanie się przez łzy ma swoją ogromną cenę biologiczną. Tłumiony gniew uderza prosto w układ odpornościowy, dając duże pole do chorowania. Typ C w literaturze bardzo często wiązany jest z wyższym ryzykiem zapadania na choroby autoimmunologiczne i nowotworowe, co jest pokłosiem przewlekłej immunosupresji wywołanej stresem.

ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej, to nie jest - jak wciąż błędnie uważa wielu ludzi - jedynie i aż zbiór cech charakteru lub reakcja na otoczenie, ale też nie jest ono wynikiem niepokornego temperamentu. ADHD to w pełni rzeczywiste, a nadto uwarunkowane genetycznie zaburzenie neurorozwojowe, które nie jest w żadnym stopniu winą osoby z ADHD. Mózg osoby z ADHD zupełnie inaczej gospodaruje dopaminą i noradrenaliną, co jest kluczem do jej zachowania i reakcji. To sprawia, że pacjenci ci nieustannie poszukują stymulacji, a ich myśli pędzą niczym samochód wyścigowy, w dodatku taki bez sprawnych hamulców. Niestety życie z nieustannie pracującym na najwyższych obrotach umysłem jest ogromnym obciążeniem dla całego organizmu.

Jedną najbardziej destrukcyjnych trudności, z jakimi borykają się dorośli oraz dzieci z ADHD, są poważne zaburzenia snu. Wśród nich częsty jest zespół opóźnionej fazy snu, przez który zasypia się dopiero nad ranem. Bardzo często występuje też hyperfocus w późnych godzinach nocnych, co wiąze się z trudnościami z wyciszeniem się przed snem. Literatura potwierdza też, że sen osób z ADHD jest płytki i przerywany, najczęściej w dni pracujące. Kiedy ciało jest fizycznie całkowicie wyczerpane, u osoby z ADHD przebodźcowany układ nerwowy wciąż wysyła błędne sygnały do działania. To z kolei zamyka taką osobę w chronicznym przemęczeniu, które stanowi błędne koło.

Brak odpowiedniej, bo głębokiej regeneracji osoby z ADHD, drastycznie i zauważalnie nasila objawy tego zaburzenia w ciągu następnego dnia. Wtedy też drastycznie spada koncentracja i wzrasta impulsywność, a często pojawiają się "mgły mózgowe". Powoduje to również labilność emocjonaalną, bowiem spada u nich zdolność do racjonalnej regulacji emocji. Dlatego tak krytycznie ważne u tych osób jest wdrożenie niemal żelaznej higieny snu, a przy tym stworzenie sypialni, która do absolutnego minimum ogranicza bodźce sensoryczne. Obniżenie temperatury w pokoju, ale też zaciemnienie okien i odpowiedni materac to absolutne podstawy radzenia sobie z ADHD.

Dla osób z neuroatypowym układem nerwowym komfort sensoryczny w nocy to nie luksus, lecz twarda konieczność. Materace i poduszki ortopedyczne polskiej firmy ONSEN® stanowią tutaj nieocenione i rzetelnie przebadane wsparcie. Nasze innowacyjne materace czy poduszki charakteryzują się przepuszczalnością powietrza i doskonałą termoregulacją. A to pozwala skutecznie zapobiegać wybudzaniu się w nocy z powodu przegrzania i potliwośc, co bywa częstą zmorą przy ADHD.

Zgłębiając medyczne i psychologiczne aspekty funkcjonowania człowieka, nie można pominąć kluczowej klasyfikacji zaburzeń osobowości według klasyfikacji DSM-5, która dzieli je na trzy specyficzne wiązki. To, w jaki sposób ludzki mózg konstruuje relacje ze światem - czy to przez wycofanie, chwiejność emocjonalną, czy przewlekły lęk - w bezpośredni sposób dyktuje warunki, w jakich każdego dnia musi przetrwać ciało.

Wiązka A: Ekscentryczność, wycofanie i ukryte koszty izolacji

Osobowości z wiązki A, do których zaliczamy typ schizotypowy, schizoidalny oraz paranoiczny, charakteryzują się przede wszystkim chłodem emocjonalnym i wycofaniem społecznym, a nadto głęboką podejrzliwością względem innych. Wyobraź sobie Marka, który każdą intencję swoich współpracowników odczytuje jako potencjalny atak, przez co od lat unika bliższych relacji i spędza czas wyłącznie we własnym towarzystwie. Choć z zewnątrz może wydawać się skrajnie obojętny, jego układ nerwowy stale skanuje otoczenie w poszukiwaniu zagrożeń.

Z medycznego punktu widzenia, brak wsparcia społecznego i przewlekła nieufność pozbawiają organizm naturalnego bufora antystresowego, jakim jest oksytocyna wydzielana podczas bezpiecznych interakcji z ludźmi. Ciało osoby z wiązki A często funkcjonuje w ukrytym trybie zamrożenia i cichej gotowości, co z biegiem lat potężnie obciąża układ immunologiczny, a w konsekwencji prowadzi do powstawania przewlekłych stanów zapalnych. Z racji silnego unikania pomocy medycznej i nieufności do lekarzy, takie osoby często ignorują pierwsze sygnały przemęczonego ciała.

Wiązka B: Teatralność, chwiejność emocjonalna i biologiczny rollercoaster

Wiązka B to prawdziwa burza z piorunami, obejmująca zaburzenia z pogranicza (borderline), antyspołeczne, narcystyczne oraz histrioniczne. Życie osób wykazujących takie rysy to bardzo często niekończący się ciąg konfliktów interpersonalnych, jak też teatralnych zachowań, płytkich i gwałtownych nastrojów oraz zabiegania o uwagę otoczenia. Kiedy wewnętrzne emocje oscylują od euforycznej miłości do niszczącego gniewu w ułamku sekundy, całe ciało zostaje bezlitośnie wciągnięte w ten wyczerpujący i dramatyczny spektakl, który wymaga co najmniej terapii.

Fizjologiczne koszty funkcjonowania w schematach wiązki B są wręcz gigantyczne. Ciągłe, gwałtowne wyrzuty adrenaliny, noradrenaliny i kortyzolu prowadzą do drastycznego obciążenia układu sercowo-naczyniowego, zauważalnie zwiększając ryzyko nadciśnienia, jak również groźnych arytmii. Silna impulsywność charakterystyczna często pcha pacjentów w stronę bardzo ryzykownych zachowań zdrowotnych, w tym przewlekłego braku snu czy skrajnych wahań diety. A to dodatkowo dewastuje zdrowie, w tym gospodarkę metaboliczną i hormonalną.

Wiązka C: Lęk, obsesyjna kontrola i permanentnie napięte mięśnie

Do ostatniej wiązki C zaliczamy osobowość unikającą, zależną oraz obsesyjno-kompulsywną, które na poziomie fizjologicznym łączy wspólny mianownik w postaci obezwładniającego lęku, ciągłego spięcia i nadmiernego opanowania. Zobrazujmy to na przykładzie Anny, która przed każdym wyjściem z domu układa w głowie najgorsze z możliwych scenariuszy, a w pracy obsesyjnie sprawdza każdy, nawet najmniejszy detal, bo panicznie boi się błędu, co nie jest racjonalnie wytłumaczalne. Taka nieustanna, paraliżująca wręcz asekuracja sprawia, że ciało nigdy nie odpuszcza, przypominając naciągniętą strunę.

Funkcjonowanie w mechanizmach wiązki C to prosta droga do ciężkich, przewlekłych zespołów bólowych. Ttwardy jak skała spięty kark i bardzo płytki oddech to typowe dla niej objawy, które z czasem przeradzają się w paraliżujące migreny, destrukcyjny bruksizm oraz dysfunkcje układu pokarmowego, takie jak chociażby zespół jelita drażliwego (IBS). Ciało, w którym na siłę zablokowano swobodny przepływ trudnych emocji, staje się sztywnym, bolesnym pancerzem.

Cecha zwana wysoko wrażliwą osobowością (WWO) jest nadal niedocenianym aspektem warunkującym ludzkie zdrowie. Nie jest to żadne zaburzenie psychiczne, lecz biologiczna różnica w budowie i funkcjonowaniu ośrodkowego układu nerwowego, który odpowiada za wrażliwość. Wyobraź sobie Magdę, która po godzinnych zakupach w galerii handlowej czuje się tak, jakby przebiegła maraton. To dlatego, że mózg Magdy przetwarza każdy dźwięk, światło i zapach o wiele głębiej i intensywniej, co błyskawicznie wyczerpuje jej zasoby energetyczne.

Z perspektywy neurobiologii u osób WWO obserwuje się silniejszą aktywację ciała migdałowatego w odpowiedzi na bodźce, co oznacza, że organizm szybciej przechodzi w tryb alarmowy. Zjawisko to ma kolosalne konsekwencje dla zdrowia somatycznego. Przewlekłe przebodźcowanie prowadzi do drastycznego spadku odporności i nawracających migren, a także rozwoju zespołu jelita drażliwego (IBS). Ciało osoby wysoko wrażliwej znajduje się w stanie chronicznego przegrzania procesora, jakim jest ludzki mózg.

Najtrudniejszym momentem dla osób WWO jest wieczór. Przebodźcowany układ nerwowy z zasady nie potrafi zwolnić, dlatego wszelkie niewygody, a w tym szeleszcząca pościel czy odkształcony materac, podobnie jak nieodpowiednia temperatura, mogą wywoływać mikrowybudzenia, które całkowicie niweczą dobroczynny wpływ fazy snu głębokiego. Wysoko wrażliwi potrzebują środowiska snu, które będzie swoistą kapsułą deprywacji sensorycznej, czyli miejscem idealnie otulającym i wspierającym bez generowania dyskomfortu.

To właśnie dlatego najwyższej klasy ergonomia sypialni jest tutaj absolutnie krytyczna. Odpowiedzialnie możemy stwierdzić, że polska marka ONSEN® stworzyła produkty skrojone idealnie pod potrzeby najbardziej wrażliwych układów nerwowych. Wśród nich materace, które redukują nacisk punktowy do minimum. Może to umożliwiać ukojenie receptorów czuciowych w skórze, co ułatwia głębokie zaśnięcie.

Zachęcamy również do zapoznania się z pozostałymi artykułami na najlepszym blogu o spaniu i zdrowiu, a także Encyklopedią Zdrowego Snu przygotowaną przez zespół specjalistów ONSEN®. Osobom dbającym o zdrowie kręgosłupa, polecamy zestaw ćwiczeń na kręgosłup przygotowany przez fizjoterapeutę.